23.09.20207.274 lượt xem

Ho là tình trạng bệnh xảy ra phổ biến ở trẻ em. Khi trẻ bị ho, cơn ho có đờm, thường xảy ra nhiều hơn khi về đêm gần sáng, trở thành nỗi lo lắng của rất nhiều bà mẹ có con nhỏ. Nhiều bậc phụ huynh đặt ra câu hỏi: Khi trẻ ho khan thì uống thuốc gì? Ho có đờm xanh thì phải làm sao? Mà không biết rằng trẻ bị ho là biểu hiện của những bệnh lý thay đổi trong cơ thể của trẻ. Để hỗ trợ điều trị triệt để cơn ho, mẹ cần nắm rõ những nguyên nhân khiến trẻ bị ho để có thể phòng tránh.

4 nguyên nhân chính khiến trẻ bị ho

Có 4 nguyên nhân chính khiến trẻ bị ho:

Trẻ bị ho do cảm lạnh hoặc thay đổi thời tiết

Thời tiết thay đổi thất thường hoặc những cơn cảm lạnh là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ có những cơn ho kéo dài kèm theo sốt cao, sổ mũi, hắt xì và có thể dẫn tới viêm xoang viêm phổi cấp nếu không được điều trị kịp thời.

Viêm tắc thanh quản

Trẻ bị ho do viêm tắc thanh quản sẽ có tiếng ho khác thường so với bất kì cơn ho nào khác: tiếng ho chát chúa, khô khốc và thường hay bắt đầu vào buổi đêm. Bệnh viêm tắc thanh quản do virus lây lan gây bệnh khiến cho cổ họng và khí quản bị sưng và thu hẹp lại ảnh hưởng đến nhịp thở của trẻ.

Viêm tiểu phế quản

Cơn ho có đờm, khò khè và thường kéo theo hơi thở nhanh nông và khó khăn khi thở. Nguyên nhân chính là do nhiễm trùng đường hô hấp nhỏ phía dưới phổi gọi là tiểu phế quản do virus hợp bà hô hấp gây nên. Loại virus này thường gây bệnh vào cuối mùa đông và đầu mùa xuân.

Trẻ bị ho do cảm cúm

Khản giọng, ho khan hoặc ho ướt không phân biệt ngày hay đêm. Cơ thể bơ phờ mệt mỏi, cổ họng rát, sổ mũi và sốt cao. Thủ phạm chính là do virus gây cảm cúm gây ra thường trong khoảng thời gian từ tháng tư đến tháng mười một hàng năm.

Bố mẹ nên làm gì khi trẻ bị ho?

Như vậy, bố mẹ phải làm sao với bệnh ho của bé? Bố mẹ có thể chăm sóc bé như sau:

Nên để bé có thời gian nghỉ ngơi nhiều hơn. Tăng cường đề kháng cho bé bằng sữa mẹ hoặc các sản phẩm dinh dưỡng được cấp phép và đạt tiêu chuẩn của bộ y tế. Bên cạnh đó, cần bổ sung nhiều nước và các chất điện giải.
Tắm hơi có thể giúp làm giảm cơn ho cho bé. Bố mẹ nên ngồi cùng với bé trong phòng tắm, sử dụng hơi nước ấm hoặc nóng. Không khí ấm áp và hơi nóng từ nước sẽ giúp thư giãn đường hô hấp của bé. Cần thận trọng tránh để bé bị bỏng.
Nếu bé hơn 1 tuổi, bạn có thể pha cho bé một ly nước ấm với mật ong và chanh. Lưu ý cách này không nên áp dụng cho trẻ dưới 1 tuổi, vì hệ cơ quan chưa hoàn thiện có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm từ mật ong.
Chủ động tiêm phòng cho trẻ từ 0 – 24 tháng tuổi là phương pháp phòng bệnh hiệu quả và tiết kiệm nhất giúp trẻ phòng ngừa trẻ bị ho do các bệnh lý như cảm cúm, viêm phế quản, viêm phổi…

Xem thêm: 8 bài thuốc trị ho dân gian dễ làm tại nhà.

Tìm hiểu thêm: Cảm lạnh (Wikipedia tiếng Việt).

Nhận biết các kiểu ho thường gặp khi trẻ bị ho

Để áp dụng những chia sẻ trên dễ hơn, An Nhiên gợi ý cả nhà tập quan sát kỹ tiếng ho của con. Mỗi kiểu ho thường gợi ý một nhóm nguyên nhân khác nhau, và khi đi khám, những mô tả cụ thể của bố mẹ sẽ giúp bác sĩ đánh giá nhanh và chính xác hơn. Khi trẻ bị ho, bố mẹ có thể ghi chú lại thời điểm ho, âm thanh của cơn ho và các triệu chứng đi kèm.

Ho khan

Ho khan là tiếng ho không có đờm, nghe khô và hay kéo thành tràng. Kiểu ho này thường xuất hiện ở giai đoạn đầu của cảm lạnh, khi cổ họng bị kích ứng, hoặc khi bé hít phải bụi, khói, không khí quá khô. Trẻ bị ho khan về đêm thường ngủ không sâu giấc, hay trằn trọc và quấy khóc.

Trẻ ho có đờm

Trẻ ho có đờm thường có tiếng ho ướt, nghe như có nước hoặc chất nhầy trong cổ. Đây là cách cơ thể đẩy dịch nhầy ra khỏi đường thở. Đờm có thể trong, trắng, vàng hoặc xanh. Màu đờm không phải lúc nào cũng nói lên mức độ nặng nhẹ, vì vậy bố mẹ nên quan sát thêm tình trạng sốt, nhịp thở và sức ăn của bé thay vì chỉ nhìn màu đờm.

Ho ông ổng, ho kèm tiếng rít

Tiếng ho nghe ông ổng như tiếng chó sủa, kèm khàn tiếng hoặc tiếng rít khi hít vào, thường gặp trong viêm thanh quản như đã nhắc ở phần nguyên nhân. Nếu trẻ bị ho kiểu này kèm thở rít cả khi nằm yên, bố mẹ nên đưa bé đi khám sớm.

Ho kèm khò khè, thở nhanh

Khi nghe thấy tiếng khò khè ở ngực, bé thở nhanh hơn bình thường, cánh mũi phập phồng hoặc phần dưới lồng ngực bị rút lõm vào mỗi lần hít thở, đó là dấu hiệu đường hô hấp dưới có thể đang bị ảnh hưởng. Trường hợp này không nên chỉ theo dõi tại nhà.

Chăm sóc trẻ bị ho tại nhà theo từng bước

Với những cơn ho nhẹ, bé vẫn chơi, vẫn ăn uống được và không có dấu hiệu khó thở, việc chăm sóc trẻ bị ho tại nhà đúng cách giúp con dễ chịu hơn trong lúc cơ thể tự hồi phục. Cả nhà có thể tham khảo trình tự sau:

Đo nhiệt độ và quan sát nhịp thở: đo nhiệt độ vài lần trong ngày, đếm nhịp thở khi bé nằm yên hoặc đang ngủ. Ghi lại để tiện so sánh và trao đổi với bác sĩ khi cần.
Cho bé uống đủ nước: trẻ còn bú mẹ thì cho bú nhiều cữ hơn; trẻ lớn hơn có thể uống nước ấm, nước canh, nước ép trái cây pha loãng. Nước giúp dịch nhầy loãng hơn, bé dễ khạc hoặc nuốt đờm.
Làm sạch mũi: nhỏ nước muối sinh lý 0,9% vào mũi, sau đó lau nhẹ hoặc hút mũi bằng dụng cụ dành riêng cho trẻ nhỏ. Mũi thông thoáng thì bé bớt ho do dịch mũi chảy xuống họng.
Giữ không khí trong phòng sạch và đủ ẩm: mở cửa cho phòng thoáng vào ban ngày, tránh khói thuốc lá, khói bếp, mùi nhang. Nếu dùng máy tạo ẩm, cần vệ sinh máy thường xuyên.
Cho bé nghỉ ngơi: giảm bớt các hoạt động chạy nhảy nhiều, cho bé ngủ trưa đủ giấc. Trẻ mệt thường ho nhiều hơn.
Theo dõi diễn tiến mỗi ngày: nếu sau vài ngày cơn ho không giảm, hoặc xuất hiện dấu hiệu nặng hơn, cần đưa bé đi khám thay vì tiếp tục tự xử trí.

Việc chăm sóc trẻ bị ho tại nhà chỉ nên áp dụng cho các trường hợp nhẹ. Với trẻ dưới 3 tháng tuổi, chỉ cần bé có sốt hoặc ho là bố mẹ nên cho bé đi khám sớm.

Trẻ ho có đờm: giúp bé dễ chịu hơn

Trẻ nhỏ chưa biết khạc đờm, nên đờm thường bị nuốt xuống hoặc nôn ra theo cơn ho. Điều này khá phổ biến và bố mẹ không cần quá hoảng hốt. Khi trẻ ho có đờm, cả nhà có thể áp dụng một số cách đơn giản dưới đây.

Vỗ lưng nhẹ nhàng: cho bé nằm sấp trên đùi hoặc bế dựng, khum bàn tay lại và vỗ nhẹ vào vùng lưng, từ dưới lên trên. Nên vỗ trước bữa ăn hoặc sau bữa ăn khoảng một tiếng để tránh bé bị nôn trớ.
Cho bú, cho ăn chia nhỏ: chia thành nhiều cữ nhỏ thay vì cho ăn một lần quá no, vì cơn ho có thể khiến bé nôn.
Tư thế ngủ phù hợp: với trẻ lớn, có thể kê gối cao hơn một chút để bé dễ thở. Riêng trẻ dưới 1 tuổi nên được đặt nằm ngửa trên mặt phẳng, không kê gối, chăn mềm theo khuyến cáo ngủ an toàn.
Hơi nước ấm: như đã chia sẻ ở trên, ngồi cùng bé trong phòng tắm có hơi nước ấm vài phút có thể giúp đường thở dịu hơn. Luôn giữ bé ở khoảng cách an toàn với nước nóng.

Nếu trẻ ho có đờm kèm sốt cao, thở nhanh, thở khò khè hoặc đờm có lẫn máu, bố mẹ nên đưa bé đi khám ngay để được bác sĩ thăm khám.

Gợi ý ăn uống khi trẻ bị ho

Khi trẻ bị ho, bé thường lười ăn vì cổ họng rát và cơ thể mệt. Bố mẹ không nên ép bé ăn quá nhiều trong một bữa, thay vào đó ưu tiên những món mềm, ấm, dễ nuốt và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày.

Những món nên ưu tiên

Cháo, súp nấu loãng với thịt băm, cá, rau củ nghiền mềm.
Canh rau nấu chín mềm, nêm nhạt.
Trái cây mềm, giàu nước như lê, cam, bưởi, chuối, cho bé ăn ở nhiệt độ phòng.
Sữa mẹ với trẻ còn bú, hoặc sữa phù hợp lứa tuổi theo thói quen hằng ngày của bé.

Những món nên hạn chế

Đồ uống lạnh, kem, đá bào, vì nhiều bé ho nhiều hơn sau khi uống đồ lạnh.
Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ, đồ ăn vặt mặn và cay.
Bánh kẹo, nước ngọt có nhiều đường.
Thức ăn cứng, khô, dễ gây sặc khi bé đang ho.

Một số món dân gian dễ làm

Theo kinh nghiệm dân gian, nhiều gia đình hay hấp lê với đường phèn hoặc hấp quất, chanh đào với mật ong cho trẻ lớn dùng khi ho. Những món này có vị ngọt dịu, giúp cổ họng dễ chịu hơn và bé cũng dễ hợp tác. Nên chọn đường phèn kết tinh tự nhiên để món hấp có vị thanh, không gắt.

Với trẻ trên 1 tuổi, bố mẹ có thể dùng một lượng nhỏ mật ong nuôi thả rừng pha nước ấm hoặc hấp cùng lê. Xin nhắc lại: tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong dưới bất kỳ hình thức nào. Với trẻ lớn đã biết ngậm và súc họng, một số nhà còn pha vài lát chanh muối thực dưỡng với nước ấm cho bé uống từng ngụm nhỏ.

Các món dân gian chỉ mang tính hỗ trợ cho bé dễ chịu hơn, không thay thế việc thăm khám. Mỗi lần chỉ nên thử một món mới và dùng lượng ít để theo dõi xem bé có hợp hay không.

Những sai lầm thường gặp khi trẻ bị ho

Vì thương con, nhiều bố mẹ vội vàng làm đủ cách để con hết ho thật nhanh, nhưng một số thói quen lại khiến bé mệt hơn hoặc tiềm ẩn rủi ro. Dưới đây là những điều cả nhà nên tránh khi chăm sóc trẻ bị ho tại nhà.

Tự ý dùng kháng sinh: phần lớn các cơn ho thông thường ở trẻ do virus gây ra, kháng sinh không có tác dụng với virus. Dùng không đúng chỉ định còn có thể gây tác dụng phụ và tình trạng kháng thuốc.
Dùng thuốc ho của người lớn cho trẻ: liều lượng và thành phần không phù hợp với trẻ nhỏ. Mọi loại thuốc cho trẻ đều cần theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Cố làm mất cơn ho bằng mọi giá: ho là phản xạ giúp làm sạch đường thở. Điều quan trọng là giúp bé dễ chịu, theo dõi dấu hiệu nặng, chứ không phải làm cơn ho biến mất ngay lập tức.
Ủ bé quá kín: mặc quá nhiều lớp áo, đóng kín cửa khiến bé đổ mồ hôi, dễ bị nhiễm lạnh trở lại. Bé chỉ cần mặc vừa đủ ấm, giữ ấm cổ, ngực và bàn chân.
Kiêng tắm hoàn toàn: bé vẫn có thể tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô người ngay sau khi tắm.
Xông tinh dầu nồng cho trẻ nhỏ: một số loại tinh dầu có mùi mạnh có thể gây kích ứng đường thở non nớt của trẻ. Nếu muốn dùng, bố mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ trước.
Cạo gió, chà xát mạnh: da trẻ mỏng, dễ trầy xước. Thay vào đó chỉ nên xoa nhẹ, giữ ấm vùng ngực và lưng.

Phòng ngừa nguyên nhân trẻ bị ho trong sinh hoạt hằng ngày

Hiểu rõ nguyên nhân trẻ bị ho giúp bố mẹ chủ động phòng tránh ngay từ những thói quen nhỏ trong gia đình. Phòng ngừa không giúp bé tránh hoàn toàn các đợt ho, nhưng có thể giúp bé ít ốm vặt hơn và mau hồi phục hơn.

Rửa tay thường xuyên: cả người lớn và trẻ em nên rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và khi đi chơi về.
Tránh khói thuốc lá: khói thuốc là tác nhân gây kích ứng đường hô hấp của trẻ. Người lớn trong nhà không nên hút thuốc gần bé, kể cả ngoài ban công.
Giữ ấm khi giao mùa: khi thời tiết thay đổi, mặc cho bé áo vừa đủ ấm, đội mũ, quàng khăn mỏng khi ra ngoài lúc sáng sớm hoặc tối muộn.
Hạn chế nơi đông người khi có dịch: vào mùa cúm, hạn chế đưa bé đến chỗ đông người, đeo khẩu trang cho trẻ lớn khi cần.
Vệ sinh nhà cửa: giặt chăn gối, thú bông định kỳ, lau bụi thường xuyên, hạn chế thảm lông dễ bám bụi.
Ăn uống, ngủ nghỉ điều độ: bữa ăn đa dạng rau củ, trái cây, đủ đạm, kết hợp ngủ đủ giấc và vận động ngoài trời phù hợp.
Tiêm chủng đầy đủ theo lịch: như đã chia sẻ ở trên, đây là cách phòng bệnh quan trọng. Bố mẹ nên theo dõi sổ tiêm chủng để không bỏ lỡ mũi nào.

Khi nào cần đưa trẻ bị ho đi khám?

Bên cạnh việc chăm sóc trẻ bị ho tại nhà, nhận biết đúng lúc cần đi khám là điều quan trọng nhất. Bố mẹ nên đưa bé đến cơ sở y tế khi có một trong các dấu hiệu sau:

Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt hoặc ho.
Bé thở nhanh, thở rít, khò khè, phần dưới lồng ngực rút lõm khi thở, cánh mũi phập phồng.
Môi, đầu ngón tay tím tái hoặc da xanh tái.
Sốt cao khó hạ, sốt kéo dài nhiều ngày, hoặc có co giật.
Bé li bì, khó đánh thức, bỏ bú, bỏ ăn, nôn nhiều.
Dấu hiệu mất nước: tiểu ít, môi khô, khóc không có nước mắt.
Ho từng cơn dài, sau cơn ho có tiếng rít khi hít vào hoặc nôn sau cơn ho.
Ho đột ngột, dữ dội khi đang ăn hoặc đang chơi đồ vật nhỏ, vì có thể do hóc dị vật.
Ho ra máu, đờm có lẫn máu.
Ho kéo dài trên 2 tuần, hoặc ho tái đi tái lại nhiều lần.

Những trường hợp có dấu hiệu khó thở, tím tái hoặc nghi hóc dị vật cần đưa bé đi cấp cứu ngay, không chờ theo dõi thêm.

Bảng tóm tắt: theo dõi tại nhà hay đưa trẻ đi khám

Tình trạng của bé	Bố mẹ có thể làm gì
Ho nhẹ, sổ mũi, vẫn ăn chơi bình thường	Chăm sóc tại nhà: uống đủ nước, làm sạch mũi, nghỉ ngơi, theo dõi hằng ngày
Trẻ ho có đờm, không sốt, thở bình thường	Vỗ lưng nhẹ, cho bú hoặc ăn chia nhỏ, giữ phòng thoáng sạch
Ho kèm sốt nhẹ trên 3 tháng tuổi	Theo dõi nhiệt độ, cho uống đủ nước; nên đi khám nếu sốt kéo dài hoặc bé mệt hơn
Ho ông ổng, khàn tiếng, thở rít	Đưa bé đi khám sớm
Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi	Đưa bé đi cấp cứu ngay
Ho kéo dài trên 2 tuần	Đưa bé đi khám để tìm nguyên nhân

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bị ho có nên cho uống nhiều nước không?

Có. Uống đủ nước giúp dịch nhầy loãng hơn và giữ cổ họng không bị khô. Với trẻ còn bú mẹ, bố mẹ chỉ cần cho bé bú nhiều cữ hơn. Với trẻ lớn, có thể chia nước ấm thành nhiều lần uống trong ngày.

Trẻ ho có đờm có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp trẻ ho có đờm là phản ứng bình thường khi bị cảm lạnh, đường thở đang tự làm sạch. Tuy vậy, nếu bé kèm sốt cao, thở nhanh, khò khè hoặc mệt lả, bố mẹ cần đưa bé đi khám.

Trẻ bị ho có được tắm không?

Được. Bố mẹ nên tắm nhanh cho bé bằng nước ấm, trong phòng kín gió, lau khô và mặc quần áo ngay sau khi tắm. Giữ bé sạch sẽ giúp bé dễ chịu và ngủ ngon hơn.

Có nên cho trẻ dùng mật ong khi ho?

Chỉ dùng cho trẻ trên 1 tuổi và dùng lượng nhỏ. Trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không dùng mật ong vì nguy cơ ngộ độc. Nếu bé có tiền sử dị ứng, bố mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ trước.

Chăm sóc trẻ bị ho tại nhà bao lâu thì nên đi khám?

Nếu sau vài ngày chăm sóc mà cơn ho không giảm, bé mệt hơn hoặc có dấu hiệu bất thường, bố mẹ nên đưa bé đi khám. Ho kéo dài trên 2 tuần cũng là lý do cần gặp bác sĩ. Với dấu hiệu khó thở, tím tái thì cần đi cấp cứu ngay.

Tìm hiểu nguyên nhân trẻ bị ho có cần thiết không?

Rất cần thiết. Mỗi nguyên nhân trẻ bị ho cần cách chăm sóc và phòng ngừa khác nhau. Khi bé ho thường xuyên hoặc kéo dài, bác sĩ sẽ thăm khám để xác định nguyên nhân, từ đó bố mẹ biết cách phòng tránh phù hợp cho con.

Miễn trách nhiệm: Bài viết là kinh nghiệm cá nhân và mẹo dân gian, chỉ mang tính tham khảo, không phải lời khuyên y khoa và không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ. Hiệu quả ở mỗi người có thể khác nhau. Hãy đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, khò khè nặng, tím môi, bỏ bú hoặc ho kéo dài trên 2 tuần. Không tự ý dùng thuốc ho, kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.